Αρχική Σελίδα Σάββατο, 19 Αυγούστου 2017
Η μεταμφίεση απελευθερώνει

Η μεταμφίεση απελευθερώνει

Από την Ψυχολόγο του «Θάλπος ΙΙ» Μαρία Μακριδάκη

Διαχρονικά όλοι οι πολιτισμοί από τους αρχέγονους καιρούς έως και σήμερα χρησιμοποιούσαν μάσκες. Ιστορικά στην Ελλάδα η μεταμφίεση εμφανίζεται με τη λατρεία του Διονύσου και τη γένεση του δράματος. Από τους τραγόμορφους σάτυρους που χόρευαν εκστασιασμένοι και τις μάσκες των ηθοποιών του αρχαίου δράματος φτάνουμε στο σήμερα και στην αποκριά.

Σήμερα, η μάσκα εκτός από πηγή έμπνευσης για την τέχνη, αποτελεί και αντικείμενο μελέτης για τις επιστήμες της ιστορίας, της λαογραφίας, της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της θρησκειολογίας. Η ψυχολογία δε θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση.

Ο σύγχρονος άνθρωπος όπως και οι αρχαίοι πρόγονοι του μεταμφιέζεται. Ο σύγχρονος άνθρωπος όπως και οι αρχαίοι προγονοί του φοράει τη μάσκα που αποκρύπτει, τη μάσκα που μεταμορφώνει, τη μάσκα που τρομάζει ή διακωμωδεί. Μήπως όμως φοράει και τη μάσκα που απελευθερώνει;

Η μεταμφίεση συνοδεύεται από μια ιδιαίτερη ψυχολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από τις παρακάτω ιδιότητες: μεταμόρφωση, άρση αναστολής και διευκόλυνση της έκφρασης πτυχών του εαυτού (Cooper, 1999).

Σε ένα πρώτο επίπεδο, η μάσκα φέρνει τη συγκάλυψη του προσώπου και της ταυτότητας και στη συνέχεια, μέσω της μεταμφίεσης, φέρνει  την μεταμόρφωση που συνοδεύεται από την διακωμώδηση, τη σάτιρα. Η διακωμώδηση, ακόμα και φορώντας τρομακτικές μάσκες, επιτυγχάνεται μέσω της προφανούς αντίθεσης ανάμεσα στο αληθινό πρόσωπο και το επιφαινόμενο και αυτό συνεπάγεται τη διασκέδαση μας.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο όμως ο μεταμφιεσμένος - «προστατευόμενος» πλέον πίσω από τη μάσκα - από τον χαρακτήρα που ενσαρκώνει βιώνει ένα είδος απελευθέρωσης από τις αναστολές του, από τις ντροπές του. Απελευθερώνονται πτυχές του «πραγματικού εαυτού» από τα δεσμά του κοινωνικά αποδεκτού και κοινωνικά κατασκευασμένου «ψευδή εαυτού». Φορώντας τη μάσκα, τα «θέλω» αποδυναμώνουν τα «πρέπει».  Έτσι ερχόμαστε σε επαφή με το παιδί που κρύβουμε μέσα μας.

Η μάσκα, λοιπόν, αποδυναμώνοντας την αίσθηση προσωπικής ευθύνης και μειώνοντας το ενδιαφέρον μας για τις κοινωνικές συμπεριφορικές συμβάσεις, (Honigman, 1977) μας δίνει το πάτημα  να εκδηλώσουμε την εσωτερική ανάγκη έκφρασης κρυφών πτυχών του εαυτού μας. Να εξωτερικεύσουμε και να διαδραματίσουμε μια καταπιεσμένη επιθυμία, έναν ενδόμυχο φόβο, να αποφορτίσουμε το στρες της συχνά καταπιεστικής μας καθημερινότητας. Να επικοινωνήσουμε την εσωτερική μας ανάγκη για πειραματισμό ρόλων, να εκτονώσουμε τις βαθύτερες ψυχικές και συναισθηματικές μας επιθυμίες, έτσι ώστε να απελευθερωθούμε από εμμονές, ανασφάλειες και φόβους.

Συνεπώς, μπορούμε να σκεφτούμε ότι η επιλογή μιας συγκεκριμένης μεταμφίεσης από εμάς είναι κάθε άλλο παρά τυχαία ή απλά θέμα αισθητικής, αλλά μια μη συνειδητή επιθυμία συγκεκριμένης αυτο-έκφρασης με θεραπευτικές ιδιότητες. Ας περάσουμε καλά λοιπόν και σε αυτές τις Απόκριες, ας διασκεδάσουμε και ας εκτονωθούμε αλλά παράλληλα ας αναρωτηθούμε, βάσει όλων των παραπάνω, πότε φοράμε μάσκες τελικά, τις Απόκριες ή μήπως όλες τις άλλες μέρες του χρόνου;

Βιβλιογραφία:

  • Cooper, Mick (1999). An empirical and theoretical investigation into the psychological effects of wearing a mask.  PhD thesis, University of Sussex.
  • John J. Honigmann (1977). “The masked face” Ethos 5: 263-280